Schody zamiast fasady: pięć budynków, po których można się wspinać

Na całym świecie powstają budynki, w których schody nie są dodatkiem, lecz najważniejszym elementem bryły. Portal Dezeen wybrał pięć takich realizacji – od indyjskiego uniwersytetu po przerobiony pomnik albańskiego dyktatora.
Schody jako zaproszenie dla publiczności
Część projektów od początku miała dać mieszkańcom dostęp do architektury, który zwykle jest zarezerwowany dla wnętrz. Tak jest w przypadku Piramidy w Tiranie, którą pracownia MVRDV wraz z IRI Architecture przekształciła z monumentu zbudowanego w latach 80. dla albańskiego dyktatora Envera Hoxhy. Holendrzy dodali schody ze wszystkich stron, żeby ludzie mogli wejść na budynek i w ten sposób go sobie przywłaszczyć. Winy Maas, współzałożyciel MVRDV, powiedział: „Kiedy pierwszy raz zobaczyłem, jak młodzież z Tirany chodzi po Piramidzie, głęboko poruszyły mnie jej symbolika i niezwykły optymizm”.
Podobną ideę ma Opera w Szanghaju projektu Snøhetty. Budynek wyróżnia gigantyczna spiralna klatka schodowa, która wygina się z fasady i na szczycie efektownie wysuwa się w przestrzeń. Pracownia od czasu opery w Oslo z 2008 roku chętnie projektuje dachy, po których można spacerować. W Szanghaju jest jednak pewien zgrzyt: Dezeen informował niedawno, że wejście na dach mają teraz wyłącznie osoby z biletem.
Uniwersytet i kampus: schody jako przestrzeń spotkań
Prestige University w Indore w stanie Madhya Pradesh, zaprojektowany przez Sanjay Puri Architects, niedawno został uznany za projekt edukacyjny roku podczas tegorocznych Dezeen Awards. Na jego dachu ułożono ponad 460 stopniowanych platform. Dach o powierzchni 9000 m² stopniowo wznosi się od poziomu gruntu do 28 metrów i pozwala zmniejszyć wizualną masywność budynku. Jednocześnie mogą na nim przebywać wszyscy 3000 studentów uczelni.
Architekci odwołali się do tradycyjnych indyjskich studni schodowych. Klatki schodowe otaczają dziedzińce, którymi do wnętrza docierają światło słoneczne i powietrze. Dzięki temu budynek mniej polega na sztucznym oświetleniu i klimatyzacji.
Z kolei w Tokio Kengo Kuma and Associates zaprojektowali Hisao & Hiroko Taki Plaza, czyli centrum dla studentów Tokyo Institute of Technology. Budynek ma przypominać naturalne wzniesienie wyrastające z kampusu. Drewniane trybuny i rośliny częściowo go maskują, a sama bryła jest zagłębiona w ziemi, dzięki czemu nie zasłania widoku na zabytkową wieżę zegarową uczelni. Schody schodzące do środka są powtórzone we wnętrzu, co zaciera granicę między krajobrazem zewnętrznym a wewnętrznym.
Schody jako metafora
Najbardziej symboliczny przykład to Ribbon Chapel w Onomichi, kaplica ślubna autorstwa Tokijczyka Hiroshiego Nakamury. Dwie splecione klatki schodowe owijają się wokół szklanego rdzenia i spotykają na szczycie, tworząc niewielki taras widokowy z widokiem na Morze Wewnętrzne Seto. Mają one oznaczać połączenie dwojga ludzi w małżeństwie.
Co to oznacza dla polskiego czytelnika
Żaden z tych obiektów nie stoi w Polsce, ale trend jest widoczny także u nas: coraz więcej nowych budynków publicznych próbuje otwierać dachy i tarasy dla mieszkańców, a nie tylko dla użytkowników. Warto jednak pamiętać, że w Europie takie rozwiązania muszą spełniać rygorystyczne przepisy dotyczące bezpieczeństwa i dostępności dla osób z niepełnosprawnościami, więc same schody zwykle muszą być uzupełnione windami lub pochylniami.
Przykład Szanghaju pokazuje też, że deklarowana otwartość architektury bywa w praktyce ograniczana. To dobre pytanie, które można zadać przy każdej nowej inwestycji publicznej: czy dach, taras lub schody będą naprawdę ogólnodostępne i bezpłatne, czy tylko tak wyglądają na wizualizacjach.
Źródło: Dezeen – „Five buildings where the staircase is the facade”








